बॉण्ड्स

काही कंपन्या, कॉर्पोरेशन किंवा सरकारे भारतात बॉन्ड्स उपलब्ध करून देतात, म्हणजे जेव्हा त्यांना त्यांच्या कॅपिटल गरजांसाठी फंडची आवश्यकता असते तेव्हा ते जारी करतात. जेव्हा आपण बॉन्ड्स खरेदी करता तेव्हा आपण परिभाषित टेनरसाठी संस्थेला विशिष्ट रक्कम (फेस व्हॅल्यू) देता. ते आपल्याला आपल्या प्रिन्सिपल (फेस व्हॅल्यू) सह टेनरच्या शेवटपर्यंत व्याज देतील. तांत्रिक दृष्टीने, बॉन्ड्स ही लोन इन्स्ट्रुमेंट्स आहेत जी आपल्याला टेनरपर्यंत स्टेबल इन्कम देतात. कॉर्पोरेट, सरकार आणि इतर सार्वभौम संस्था फंड उभारण्यासाठी ही इन्स्ट्रुमेंट्स जारी करू शकतात.

हे एक डेब्ट इन्स्ट्रुमेंट आहे हे लक्षात घेता, आपण इतर साधनांप्रमाणेच बॉन्ड्समध्ये व्यापार करू शकता. तुमच्यासाठी व्यापार किंवा गुंतवणूक करण्यासाठी भारतात असंख्य बॉन्ड गुंतवणूक प्लॅटफॉर्म आहेत. शिवाय, इक्विटी मार्केटच्या तुलनेत बॉन्ड मार्केट कमी अस्थिर आहे, ज्यामुळे स्टॉकच्या तुलनेत ते तुलनेने कमी जोखीम असलेले इन्स्ट्रुमेंट बनते.

बॉन्डची काही अवश्य माहित असणारी वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• डेब्ट इन्स्ट्रुमेंट्स विशिष्ट कालावधीसाठी (टेनर) स्टेबल इन्कम देतात

• जारी करणाऱ्या संस्थेवर अवलंबून बॉन्डवरील व्याज दर फिक्स्ड किंवा फ्लोटिंग असू शकतात

• बॉन्ड क्रेडिट रेटिंगसह येतात, जे जारीकर्त्याच्या क्रेडिट पात्रतेबद्दल कल्पना देतात.

• दिवाळखोरीच्या बाबतीत, बॉण्डहोल्डरना स्टॉकहोल्डरसमोर डेब्ट पेमेंट मिळतात

• बॉन्ड्समध्ये एक निश्चित मॅच्युरिटी तारीख असते, ज्यानंतर जारीकर्ता प्रिन्सिपलची परतफेड करतो

• बॉन्ड्स मार्केटमध्ये कमी अस्थिरता आहे आणि आपल्याला आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणण्याची परवानगी देते

भारतात बॉन्ड्सची एक मोठी यादी आहे, त्यापैकी काहींमध्ये समाविष्ट आहेः

• कॉर्पोरेट बॉन्ड

जेव्हा कॉर्पोरेट संस्था, सार्वजनिक किंवा खाजगी, बॉन्ड्स जारी करतात तेव्हा त्यांना कॉर्पोरेट बॉन्ड्स म्हणतात. त्यांचे व्याजदर सामान्यतः उच्च असतात आणि ते सामान्यतः मध्यम ते दीर्घकालीन असतात.

• परिवर्तनीय बॉन्ड्स

नावाप्रमाणेच, आपण विशिष्ट वेळी टेनर दरम्यान आपल्या बॉन्ड्सला जारी करणाऱ्या संस्थेच्या इक्विटी (शेअर्स) मध्ये रूपांतरित करू शकता.

• झिरो-कूपन बॉन्ड्स

यामध्ये व्याजाच्या स्वरूपात रिटर्न्स नसतात. त्याऐवजी, रिटर्न्स हे तुमच्या प्रिन्सिपल (फेस व्हॅल्यू) आणि रिडेम्पशन व्हॅल्यूमधील फरक आहे.

• पर्पेच्युअल बॉन्ड

यांचा कोणताही निश्चित कालावधी नसतो, आणि त्यामुळे तुम्हाला तुमची प्रिन्सिपल अमाऊंट मिळणार नाही. तथापि, जारीकर्ता तुम्हाला सतत व्याज देत राहील.

• ग्रीन बॉन्ड

हे बॉण्ड्स विशेषतः हवामान-विशिष्ट बॉण्ड्सना पाठिंबा देण्यासाठी आहेत, आणि म्हणूनच, यातून उभारलेले फंड पर्यावरणावर सकारात्मक परिणाम करणाऱ्या प्रकल्पांसाठी वापरला जातो.

• टॅक्स फ्री बॉन्ड्स

सार्वजनिक उपक्रमांद्वारे जारी केलेल्या तुमच्या रिटर्नला करातून सूट देण्यात आली आहे.

• पी.एस.यू. बॉण्ड्स

सार्वजनिक क्षेत्रातील अंडरटेकिंग बॉन्ड्स ज्यांना सामान्यतः पी.एस.यू बॉन्ड्स म्हणून ओळखले जाते, ते अशा कॉर्पोरेशनद्वारे जारी केले जातात जिथे सरकारचे 51% पेक्षा जास्त शेअर्स आहेत.

• गव्हर्नमेंट बॉन्ड

राज्य किंवा केंद्र सरकारने जारी केलेल्या बॉन्ड्ससाठी एक अंब्रेला टर्म. त्यामुळे यामध्ये जोखीम तुलनेने कमी आहे.

बॉन्ड्सचे अनेक फायदे आहेत, परंतु त्यांचे काही तोटे देखील आहेत. येथे काही फायदे आणि तोटे आहेत जे आपल्याला माहित असले पाहिजेत.

फायदे

• कमी जोखमीसह मॅच्युरिटीपर्यंत फिक्स्ड व्याज उत्पन्न

• फिक्स्ड डिपॉझिटच्या तुलनेत उच्च लिक्विडिटी कारण त्यांचा सेकंडरी मार्केटमध्ये ट्रेड केला जाऊ शकतो

• सरकार किंवा कोलॅटरल पाठिंब्यामुळे वाढलेली सुरक्षा

तोटे

• चलनवाढीचा दर कूपन दरापेक्षा जास्त असल्यास अवमूल्यनाचा धोका असतो.

• काही लोन आणि इक्विटी इन्स्ट्रूमेंट्सच्या तुलनेत कमी रिटर्न्स

• जर खरेदीदार आणि विक्रेते कमी असल्यामुळे बाजारात व्यवहार मंदावले असतील आणि इन्व्हेस्टर बॉण्ड्स लवकर विकू शकला नाही, तर लिक्विडिटीचा धोका निर्माण होतो.

• बॉन्ड्समध्ये क्रेडिट जोखीम देखील असते ज्याचा अर्थ असा आहे की जारीकर्त्याला पैसे न भरल्यामुळे नुकसान होण्याची शक्यता आहे.

भारतात खरेदी करण्यासाठी आपण भरपूर बॉन्ड्स निवडण्यापूर्वी, माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यासाठी खालील घटकांचा विचार करा.

• आपल्या जोखीम घेण्याची क्षमता आणि ध्येयाचे मूल्यांकन करा, बॉन्ड्स कमी जोखीम आणि निश्चित उत्पन्नाच्या ध्येयांसाठी आदर्श आहेत

• रिटर्न्स आपल्या गरजांशी सुसंगत आहे याची खात्री करण्यासाठी व्याज पे-आउट (फिक्स्ड किंवा फ्लोटिंग) तपासा

• डिफॉल्ट झाल्यास काय होईल हे जाणून घेण्यासाठी ते सुरक्षित आहे की असुरक्षित आहे याचे मूल्यांकन करा

• आपण आपले रिटर्न्स जास्तीत जास्त करू शकता याची खात्री करण्यासाठी टर्म आणि लिक्विडिटीचा विचार करा

स्मार्टली इन्व्हेस्ट करणे लक्षात ठेवा. आपल्या इन्व्हेस्टमेंटपासून जास्तीत जास्त मिळविण्यासाठी वरील घटकांचा विचार करा. तसेच, आपल्या इन्व्हेस्टमेंट पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणण्याची खात्री करा.

आपण प्रायमरी मार्केट किंवा सेकंडरी मार्केटमधून बॉन्ड्स खरेदी करू शकता. पहिल्यामध्ये, बॉन्ड्स थेट जारी करणाऱ्या संस्थेकडून (कॉर्पोरेट, सरकार इ.) उपलब्ध आहेत. तथापि, सेकंडरी मार्केटमधील बॉन्ड्स हे असे आहेत जे आधीच दुसऱ्या इन्व्हेस्टरद्वारे खरेदी केले गेले आहेत, जे आता ते विकत आहेत.

सोप्या शब्दात, सेकंडरी बॉन्ड मार्केट असे आहे जिथे जारी करणाऱ्या संस्थेची कोणतीही भूमिका नाही. केवळ इन्व्हेस्टर/व्यापारी या साधनांची खरेदी किंवा विक्री करतात. तथापि, भारतातील सेकंडरी बॉन्ड मार्केट विकसित होत आहे.

असे केल्याने आपण जोखीम कमी करू शकता आणि आपल्या इन्व्हेस्टमेंटची सुरक्षा सुनिश्चित करू शकता. बजाज मार्केट्स वर भारतात इन्व्हेस्ट करण्यासाठी काही टॉप बॉन्ड्ससह तुम्ही अनेक पर्यायांमध्ये इन्व्हेस्ट करू शकता. एंड-टू-एंड डिजिटल प्रक्रियेसह, आपण ताबडतोब आपले फायनान्सेस सुरक्षित करता.